En vista del rumbo que ha tomado en los últimos tiempos la disputa sobre el euskera y la dureza de las expresiones que se están lanzando desde los extremos del cuadrilátero, el lehendakari ha querido terciar en la polémica ante el riesgo de que una parte de la sociedad termine asociando la lengua vasca con emociones negativas y eso suponga un obstáculo a la hora de extender su uso. En un artículo en euskera en sus redes sociales titulado Lubakiak gainditu, arnasa hartzeko (superar las trincheras para coger aliento), Imanol Pradales apuesta por enderezar el rumbo alejando el euskera de los conflictos, y pide extender su uso social desde el poder de la seducción, generando puentes y “vínculos emocionales positivos”. El lehendakari habla como líder del Gobierno Vasco pero también desde su experiencia personal, como alguien que creció en una familia de raíces castellanas y que decidió euskaldunizarse y mostrar ese compromiso con la lengua vasca. Lamenta la actitud de quienes abjuran del euskera y lo consideran una imposición, pero también la actitud de aquellos que, desde la trinchera opuesta, señalan con el dedo a sus enemigos.
El lehendakari no menciona ninguna sigla política ni es totalmente específico sobre los hechos a los que se refiere para no arrojar más leña al fuego. Pero la reflexión llega tras varios meses o años encadenando recursos y sentencias judiciales en contra de los requisitos de conocimiento de la lengua vasca para acceder a un empleo público y, por otra parte, la reforma para aportar mayor seguridad jurídica que ha sacado adelante el PNV con el rechazo del PSE se ha tildado de imposición o incluso de apartheid lingüístico, mientras que, desde otros ámbitos, se ha señalado a los socialistas y al sindicato CCOO como actores que propugnan la euskarafobia. La tormenta ha estallado en pleno proceso de reflexión del Gobierno Vasco con los agentes sociales, Jauzia Gara, un proceso que pretendía extender el uso social de la lengua y llegar a más sectores con un gran congreso como punto álgido en 2027.
Lo que sí hace Pradales en su artículo es lamentar que algunos hayan dicho que el euskera “se impone” en perjuicio del castellano, una tesis que cuestiona tirando de ironía y recordando que la lengua española es la cuarta del mundo, con lo que pretende deslizar que no está precisamente amenazada. Pradales añade que otras personas están diciendo que el euskera recibe ataques de todas partes y señalan a sus enemigos o se reparten etiquetas. Otros creen que cualquier paso supone “destruir” los consensos de la Ley del Euskera de 1982. Pradales no lo cita, pero es el PSE, entre otros, quien ha lanzado esa acusación a sus socios del PNV. Lo que preocupa al lehendakari es que todas estas polémicas han desviado el foco. “Han situado nuestra lengua en el terreno del conflicto, y eso no es bueno”, alerta. Por ello, pide alejarse para tomar distancia, elevar la mirada y reflexionar.
Un lehendakari nacido en un entorno erdaldun
A partir de ahí, Pradales recuerda su experiencia personal y cómo creció en un entorno erdaldun, en el barrio de Mamariga de Santurtzi, pero dio el paso de euskaldunizarse con el respaldo de su familia. El lehendakari pone en valor que miles de personas hicieron esa misma elección libre, y esa es la razón que explica por qué las cifras de conocimiento de euskera son elevadas en la actualidad. Pero recuerda que el reto está en su uso social y, para ello, llama a recuperar el espíritu de aquella época y los valores positivos con los que se asociaba al euskera, como la libertad.
El lehendakari sostiene que es necesario generar “vínculos emocionales positivos”, que los migrantes se acerquen a la lengua conscientes del papel que tienen en su revitalización y futuro, y que se puedan sumar “el mayor número posible” de fuerzas en esta causa.
Recuerda que su Gobierno ha puesto en marcha la iniciativa Jauzia Gara para trazar el camino que se tiene que recorrer de la mano de toda la sociedad y los distintos agentes, e insiste en que, precisamente por venir de un entorno de habla castellana, sabe que los avances “no serán nunca consecuencia de la imposición”, sino “del compromiso, la ilusión, las emociones positivas y la capacidad de aunar voluntades”. “El siguiente salto lo daremos como sociedad o no lo daremos”, avisa.
Lubakiak gainditu, arnasa hartzeko
Azken hilabeteotan euskararen inguruan izan ditugun berri eta polemikek, etorkizunari begirako fokoa erabat desbideratu dute. Gatazkaren eremuan kokatu dute gure hizkuntza, eta hori ez da ona. Batzuek euskara inposatzen dela esaten jarraitzen dute, gaztelaniaren kaltetan. Bai, mundu mailan laugarrena den hizkuntza horren kaltetan. Beste batzuek, edozein auziren gainean, euskarak toki guztietatik erasoak jasotzen dituela salatzen dute, etengabe trintxerak eraikiz eta etsaiak definituz. Badira beste batzuk ere, etiketak banatzen jarraitzen dutenak. Azken adibidea USaP proban izan dugu, telebistan euskaraz hitz egiten saiatu diren adin txikiko batzuk publikoki umiliatuz. Eta, azkenik, zenbaitek, edozein pausuren aurrean, 1982ko kontsentsuak “suntsitzen” direla deritzote. Zer esanik ez dago, egoera nahasi honetan guztian galtzen ateratzen dena beti dela euskara.
Polemika eta gatazka hauen aurrean, uste dut patxadaz eta soseguz, begirada altxatu eta beste maila bateko hausnarketa eta eztabaida bultzatzeko beharra dugula. Harrotasunez, askotan esaten dugu euskara Europako hizkuntza zaharrenetakoa dela eta guztion altxor eta ondare dela. Baina, horrekin batera, ezinbestean gogoratu behar dugu, euskara hizkuntza gutxitu eta normalizatu gabea dela, Euskal Autonomia Erkidegoan ofiziala izan arren. Eta galdera da: etorkizuna izan dezan, zer egin behar dugu gaur? Erantzunak aurkitzeko, atzera begiratzeak lagun diezagukeela uste dut.
Mamarigakoa naiz, Santurtziko auzo batekoa. Txikitan ez zen euskararik entzuten gure herriko kaleetan. Bizitza gaztelania hutsean egiten genuen, etxeko errekaduak egiteko, autobusa hartzeko edo, noski, lagunen artean jolasteko. Etxean ere gaztelania zen gure hizkuntza. Familia erdalduna ginen, beste milaka eta milaka bezala.
Baina gure amak eta aitak, beste milaka eta milaka gurasok bezala, gauza bat argi izan zuten: euren semeei euskaraz ikasteko aukera eskaintzea. Seguru naiz erabaki hori hartzeko bazela arrazoi nagusi bat. Guretzako ate berriak zabaltzea. Eurek urte gehiegitan zehar itxita izan zuten espazio bat irekitzea etorkizunerako. Eta honela euskaldundu nintzen.
Hautu haiek euskararen etorkizunean izan zuten garrantziaz jabetu behar gara, eta balioan jarri. Gure herrian, euskaradun ez ziren, eta inoiz izango ez ziren milaka eta milaka pertsonek euskararen aldeko hautu libre eta kontzientea egin zuten. Erabaki horiei esker gaude egun gauden tokian. Bi datu: gaur milioi bat pertsonatik gora gara euskaraz dakigunak; eta 16 eta 24 urte bitarteko gazteen artean lautik hiruk euskaraz badakite. Kopuru hauek ezinezkoak ziruditen
duela ia 50 urte, ikastolan lehen pausuak ematen ari nintzenean. Hori bezain egia da, ordea, ezagutzaz harago, gaur euskararen erronka nagusia erabileran eta gizarte aldaketa sakon eta azkarrei erantzuten jakitean dagoela.
Duela bi urte, nire inbestidura hitzaldian, euskararen biziberritze prozesuak bultzada berria behar duela adierazi nuen. Gizarte-, teknologia-, komunikazio- eta bizimodu-aldaketek sakonean aldatu dituzte gure hizkuntza gutxituaren biziberritzean aurrera egiteko baldintzak. Gaur, galdera nagusia zera da: gurea bezalako herri txiki batek nola jarrai dezake bere hizkuntza gutxitua biziberritzen XXI. mendean? Erantzun oso eta ziurrik inork ez dugu. Baina jakin badakigu, horretarako beharrezko dugula, besteak beste, euskaraz dakitenek euskara elkarren artean erabiltzea; espazio berrietan presentzia handiagoa izatea; gero eta jende gehiagok berezko sentitzea, ama-hizkuntza edozein dutelarik ere; atxikimendu emozional positiboak sustatzea; edo migratzaileak gure hizkuntzara hurbiltzea, euskararen biziberritzean funtsezko papera dutela barneratuz.
Helburu berriak betetzeko, bide berriak urratu behar ditugu. Elkarlanean eta ahalik eta indar gehien batuz. Guk elkarrizketarako eta lankidetzarako egitasmo bat jarri dugu martxan: ‘Jauzia Gara’. Euskarak behar duen bultzada berria elkarrekin landu eta marrazteko Jaurlaritzak herritar eta eragile guztientzat ireki duen plaza da. Izan ere, argi dugu euskararen herri-erronka ezin dela hizkuntz politiketatik edo erakundeen egitasmoetatik bakarrik erantzun. Eta argi dugu, elkarrekin egin nahi dugula.
Ingurune erdaldun batetik etortzeagatik dakit, hain zuzen ere, euskararen aurrerapenak ez direla inoiz ere inposaketaren ondorio izango. Kontrakoa. Konpromisoaren, ilusioaren, emozio positiboak sortzearen eta borondateak batzeko gaitasunaren ondorio izango dira. Euskararen hurrengo jauzia gizarte bezala emango dugu, edo ez dugu emango.
Euskararen kontrako erresistentziak eta diskurtsoak egon badaude. Entzun behar ditugu eta haien arrazoiak ulertzen saiatu. Baina, honekin batera, entzuketa eta elkarrizketa sustatu behar ditugu, euskara guztiona dela eta euskarak guztiok behar gaituela transmititzeko. Izan ere, euskaldun guztion egiteko moral eta politikoa da jaso dugun hizkuntza hurrengo belaunaldiei uzteko egin beharrekoa egitea. Eztabaida dezagun nola, gatazkatik urrunduz eta zubiak eraikiz.
Etsipenean erori gabe egin behar dugu. Egon badaude larritzeko eta kezkatzeko arrazoiak. Baina okerra litzateke irakurketa horretara bakarrik mugatzea. Izan ere, momentu honetan bertan, euskarazko sorkuntzaren arloan pizkunde berri bat bizitzen ari gara: musikan, estadioak betetzeko gai garela ikusten dugu; ikus-entzunezkoetan, Zinemaldian edo Goya sarietan arrakasta duten euskaraz pentsatutako eta sortutako filmak ikusi ditugu; edo literaturan,
historiako ekoizpen eta hedapen handieneko une bat ezagutzen ari gara. Hori ere gertatzen ari da eta oinarri horren gainean eraiki nahi dugu hurrengo urratsa.
Duela 50 urte, euskara “askatasuna”, “demokrazia”, “itxaropena” eta “etorkizuna” bezalako balioekin lotzen jakin izan zuen gure Herriak. Aldaketa sakonen garaia zen, dena abiadura bizian zihoan, baina euskara balio positiboekin identifikatzen genuen. Egia da hanka sartzeak ere egin genituela gizarte bezala: euskara sinbolo bihurtu genuen, honek dakartzan ondorio guztiekin. Urte haietan batzuetan garrantzitsuagoa zirudien “euskararen alde nago” gaztelaniaz esatea euskaraz hitz egitea baino. Ez dezagun, beraz, iragana neurri gabe idealizatu.
Baina bada honen guztiaren gainetik dagoen errealitate bat, guztion artean eraiki genuena: euskaradun ez ziren milaka herritarren konpromisoa. Bada, hori berriz egiteko garaia iritsi zaigu. Bide horretan aurrera egin nahi dugu, euskara askatasunarekin, elkarbizitzarekin, sormenarekin eta aukera berriekin lotuz. Hau da, bere hizkuntza zaintzen duen Herri baten harrotasun partekatua hauspotu nahi dugu. Eta, horrek, herritar guztiok interpelatzen gaitu, izan euskaradun edo ez.
‘Jauzia Gara’ ekimenaren bidez euskaldun guztiei norantza berean batzeko deia egiten dizuegu. Elkarlanean eraikiz, berrituz eta sortuz. Euskara balio positiboekin lotuz. Estadioak ez ezik, euskarak eskoletako patioak, tabernetako elkarrizketak edo herriko plazak ere bete ditzan. Euskara guztiona delako eta guztiok zaindu eta sustatu behar dugulako.
En ese sentido, constata que hay discursos y resistencias contra el euskera. Pero, en ese caso, en lugar de optar por el señalamiento de esas personas, aboga por “escuchar e intentar comprender sus razones” y también por dialogar para convencer de otra manera, para transmitir que el euskera es de todos. Por ello, apuesta por debatir y abordar cómo se puede alejar la lengua vasca del conflicto y cómo se pueden construir esos puentes que son necesarios para generalizar su uso en los ámbitos sociales, en las plazas, en los bares o en los patios de los colegios. Además, pide elevar la mirada y valorar el momento de florecimiento de la producción cultural en euskera. El lehendakari propone insistir en esa vinculación emocional positiva con el euskera, y recuerda que, hace 50 años, tras la muerte de Franco, la lengua vasca se identificaba con valores positivos como la libertad, la democracia, la esperanza o el futuro.
Noticias Relacionadas
El curso político más pobre echa la persiana
Familiares y amigos de Pertur defienden el derecho a conocer la verdad de su desaparición
El lehendakari pide alejar el euskera del conflicto y seducir para extender su uso
Dimiten el presidente y el CEO de Plus Ultra mientras siguen investigados por el rescate de la aerolínea
Feijóo pide "arrimar el hombro todos juntos" ante la emergencia por los incendios
El PP estira la polémica del Mundial y pide ahora la comparecencia de Zupiria
El juez confirma la imputación de la expareja de Ábalos y sostiene que cobró de empresas públicas sin trabajar
