Juan Sainz, Nafarroako herri-dantzen zaindaria

Actualizado hace 23 segundos

Dantza ez da urratsen segida bat soilik, belaunaldiz belaunaldi komunitate baten historia, identitatea, borroka eta bizipenak transmititzeko bide indartsua da. Ideia zehatz horren ondorioz, Juan Sainz kultur eragileak ibilbide luzea egin du dantzari, zaldiko edo gaitari gisa, eta urteak eman ditu herri-dantzen memoria historikoa ikertzen eta berreskuratzen, bereziki Muga Taldean, bai Tuterako Jotari dagokionez, bai Larrain dantzari dagokionez.

Sainzek azaltzen duenez, hirurogeita hamarreko hamarkadaren amaieran, 1978 eta 1979 inguruan, Muga Taldearekin batera hasitako ibilbidea funtsezkoa izan zen Nafarroako zein inguruko herri-dantzak biziberritzeko. Hasierako garai haietan, ordea, ez zegoen egindako lanak eta urratsak paperean jasotzeko ohiturarik. “Hasieran gauzak ikasi eta prestatu besterik ez genuen egiten, ezer idatzita utzi gabe”, gogoratzen du Sainzek. Urte asko geroago, ahozko tradizioak eta testigantzak galtzeko arriskuaz jabetuta, informazio hori guztia bildu, ikertu eta argitaratzeko konpromiso sendoa hartu du, etorkizuneko belaunaldiei transmititzeko ondare argi eta garbia uzteko helburuarekin.

Ondorioz, Tuterako Jotaren jatorria ‘Viva la Pepa liburuan jaso zuen. Liburu honek Tuterako jotaren berreskurapenaren historia kontatzen du. Dantza oso bizia da gaur egun, eta funtzio garrantzitsua du Tuterako jaietan. 1903ko koreografietatik abiatuta eta urteetan zehar transmititutako testigantza historikoak aztertuz, Sainzek nabarmentzen du plazako dantza sozial horiek komunitatearen kohesiorako tresna boteretsu bihurtu zirela. “Nafarroa eta Euskal Herriko plazetako dantzek adin ezberdinetako pertsonak elkartzeko gaitasuna dute, dantzatzeko modu erraz eta aberasgarria eskaintzen baitute”.

Bide horretan, Bilbon eta beste herri batzuetan 1970eko eta 1980ko hamarkadetan dantzaren irakaskuntza esperientziak mugarri garrantzitsuak izan ziren. Garai hartako ‘Dantzari Eguna’, lehenengoa Iruñan eta hurrengoa Bilbon, euskal kulturaren aldarrikapen sozial eta kolektiboa bihurtu ziren.

Juan Sainz dantzariz jantzita gaitero moduan Javier Lacunzarekin Juan Sainz

Ikerketa-lan historiko hau borobiltzeko, Sainzi aintzatespen berezia egingo zaio, bere ibilbidea eta euskal folkloreari egindako ekarpena goraipatzeko. Bere esanetan “aitortza hau Bizkaitik etortzeak asko hunkitzen nau. Ni dantzan hasi nintzenean Bilboko unibertsitatean hasi nintzen ikasten eta San Inazion bizi nintzen, Goierri dantza taldea sortu berria zegoen, eta Dantzari Eguna prestatzen ari ginenez Kultur Etxera joan eta entseatzen genuen, eta Indautxuko jesuitetan Larrain dantza dantzatzen genuen...Bilbon Dantzari dantza eta fandangoaren aldaerak ere dantzatzen ikasi nuen, eta Dantzari Egunean, ni Tuterakoa izanda, Bilboko bikote bat izan nuen, Argiñe izenekoa. Han ezagutu nituen ere Pertika, Tiliño, Irigoien...” dio Sainzek. Esperientzia haiek oso lotura sendoak sortu zituzten Bilbo eta Bizkaiarekin, eta denboran zehar mantendu egin ditu dantza-trukearen eta beste talde batzuekiko harremanaren bidez “niretzat, horrek guztiak oroitzapen oso ona utzi zuen eta funtsezkoa izan zen nire dantzari ibilbidean”.

Aipagarria da Nafarroako sustraiak eta Bizkaiko kultur mugimendua uztartu izana, azken lau hamarkadetan Bizkaiko euskal kultur ekosistema eta dantza taldeen errepertorioa nabarmen aberastu baititu. Bizkaitik etorritako aitorpen horrek erakusten du euskal kulturak ez duela administrazio-mugarik, eta lurraldeen arteko lotura dela gure ondarearen benetako pizgarria.

Sainzeren ustez “oso garrantzitsua da lurralde bakoitzeko kultura tradizionalaren eta herrikoiaren formak mantentzea eta babestea, lurralde bakoitzaren nortasunaren parte direlako eta gaur egungo gizartean balio handia dutelako. Euskadin, adibidez, bertsolariak bezalako adierazpen kulturalak ditugu, tradizio propioa adierazten dutenak, beste leku batzuetatik ekarritako adierazpen kulturalen aurrean, rap kasu. Kontua ez da batzuk besteak baino hobeak direla esatea, baizik eta hemen duguna eta gure kulturaren zati dena baloratzea eta mantentzea".

“Gure herri-kulturaren aberastasuna ez dago beste leku batzuekin lehiatzean, baizik eta daukagun ondare historiko eta soziala ezagutu, zaindu eta transmititzean”, ondorioztatzen du Sainzek, herri-dantzen eta ikerketa historikoaren beharra berriro ere erdigunean jarriz