Albiste faltsuak (fake news) egunero agertzen diren fenomenoa dira, tamalez. Gaur egungo gizarte globalizatu eta teknologikoki aurreratuan, albiste faltsu bat antzematen jakitea ezinbestekoa da. Desinformazioa arazo isolatua izateari utzi eta gure erabakietan eragitea eta errealitatearen pertzepzioa aldatzea helburu duen manipulazio-industria bihurtu da.
Fenomeno horri aurre egiteko, lehen urratsa gezurrak zabaltzen dituztenek gehien erabiltzen dituzten trikimailuak identifikatzen ikastea da. Titular sentsazionalistegiak dira haien arma nagusia, gure emozioak astintzea eta, pentsatu gabe, albistean sartzea eta hura partekatzea baitute helburu. Izenburu bat irakurtzean sekulako haserrea sentitzen baduzu, hartu arnasa sakon eta aztertu edukia. Horrez gain, itxura zaindu gabeak ere azkar sala dezake iruzurra. Kalitate txarreko argazkiak edo ortografia-akatsak dituzten testuak argitalpen iruzurti eta profesionaltasunik gabeko baten aurrean gauden seinale argiak dira.
Teknologiaren aurrerapenarekin, erronka are handiagoa da. Gaur egun, adimen artifizialaren bidez manipulatutako aurpegiei aurre egin behar diegu, izugarri errealistak baitira. Deepfake direlakoak detektatzeko, jarri arreta itzal arraroei edo bideoetan modu naturalean keinurik ez egiteari. Audioei ere arreta handiz erreparatu behar diezu. Ahotsa ez badator bat ezpainen mugimenduarekin edo bideoa susmagarriki laburra bada, ez fidatu; izan ere, gezurrak zabaltzen dituztenek bideoak moztu ohi dituzte edizio digitalaren akatsak ezkutatzeko.
Desinformazioari aurre egin
- Titular deigarritik harago, albiste osoa irakurtzea komeni da. Informazioaren benetako testuingurua ulertzeko, eduki osoa irakurri behar da; izan ere, askotan, barruko testuak ez du hasierako mezuarekin bat egiten.
- Albistean aipatutako protagonistak egiaztatzea komeni da, haiei buruzko informazioa Interneten bilatuz. Ustezko adituak edo erakundeak aipatzen badira, benetan existitzen diren eta beste komunikabide fidagarri batzuetan adierazpen horiek publikoki egin dituzten egiaztatzea komeni da.
- Web-helbidea arretaz egiaztatzea komeni da, ordezkatutako webguneetan ez erortzeko. Nabigatzailearen goiko helbide-barrari arretaz begiratu behar zaio, ospe handiko egunkarien koloreak eta logotipoak imitatzen dituzten webguneek engaina ez zaitzaten.
- Irudien bilatzaileak erabiltzea komeni da, argazkia zaharra den edo beste gertakari bati dagokion jakiteko. Alderantzizko irudi-bilaketarako tresnei esker, argazki susmagarrien jatorria arakatu eta benetako jatorria segundo gutxitan aurki dezakezu.
- Egiaztapen-plataforma ofizialak kontsultatzea komeni da, hala nola Newtral, Maldita.es edo Verifica RTVE. Zalantzarik txikiena izanez gero, kazetari espezializatuek osatutako egiaztapen-agentzietara jotzea edo Google-ren Fact Check Explorer tresna erabiltzea komeni da, sarean zabaltzen diren gezurrak ikertzeko.