Garaiko dantza taldea, herri borondatea eta komunitate baten konpromisoa

Actualizado hace 9 minutos

Durangaldeko muinoen artean kokatuta, Garai ez da edozein udalerri euskal kultura eta tradizioen mapan. Elizate honek mendez mende gordeleku babesgarria eskaini dio euskal folklorearen ikur nagusietako bat den Dantzari dantza, Iurreta, Izurtza, Mañaria, Abadiño eta Berriz bezalako udalerriekin batera tradizio komunitario honi bizirik eutsiz. Uztailero, herriko plazak ohituraren erritmoa berreskuratzen du, tradizioa ez dela fosil bat erakutsiz, komunitate baten pultsu bizia baizik. Ondare hori Garaiko Dantza Taldeak zaintzen du.

Taldearen ibilbidea berrikustean, bitxia da ikustea ez dela inoiz elkarte gisa erregistratu, ez dauka forma juridikorik; hau da, belaunaldiz belaunaldi transmititu den tradizioaren emaitza da bere jarraipena eta mantentzea. Taldeko partaidea den Juan Mari Totorikak azaltzen digun moduan “artxiboetan aurkitzen duguna da urtero jaietan dantza taldea ateratzen zela, betiko ohiko taldea da”.

Beraz, beste herri batzuetan dantzariak jaiegunetarako kontratatzen ziren bitartean, Garai belaunaldiz belaunaldi mantendu da betiko herritarren talde informal eta natural gisa.

Kontuan izan behar da nola sortzen den dantzarena, Totorikak azaltzen duen bezala “lehen herrietan egiten ziren alardeetatik sortu zen. Bizkaian foru-miliziak zeuden, eta urtean behin alardeak egiten ziren etxe bakoitzean zeuden armen ikuskapenekin. Bizkaianurtean behin egiten zen, baina aldatuz joan zen eta azkenean alarde hau herri bakoitzak egiten zuen”.

Garairi dagokionez, urteroko agerraldia uztailaren 25ean (Santixauak) eta uztailaren 26an (Santa Ana eguna) egitea erabaki zen, herriko jaiekin batera. Hiru arma-dantza egiten dira makilak edo ezpatekin: ezpata-joko nagusia, ezpata-joko txikia eta makila-dantzak. Aipatzekoa da, halaber, lehenengo dantzak, Agintariena, elizateko bandera astintzea duela elementu nagusi, Erdi Arotik kontserbatu den kopiarik zaharrenari dagokiona, 1886koa. Azkenik, Dantzari dantza-multzoa amaitzeko, Txotxongiloa dantzatzen dute.

Aurtengo jaietan, Santixau egunean E. Salterain

Baina Garaik badu ezaugarri berezi bat: uztailaren 26an, Santa Ana egunean, dantzatu ondoren, herriko emakumeak izaten dira Dantzari dantzaren ondoren Erregelak dantzatzen dituztenak. Beste berezitasun bat ere bazegoen Garain, lehen ezkongabeek 25ean eta ezkonduek 26an dantzatzen zutena “baina hain herri txikia izanik gaur egun hori ezin da mantendu” dio Totorikak.

Horrez gain, uztaileko jaietan beste inon egiten ez den ‘Gernikako Arbola’ dantzatzen da. Dantza honekin, –Garaiko dantza ere deitua–, santuari omenaldi berezia egiten zaio.

Gaur egun izaera anitzeko taldeek osatzen dute Garaiko dantza taldea. Haur txikietatik hasi eta 50 urtetik gorako helduetaraino, urtero maiatzean edo ekainean hasten dituzte entseguak jaialdiak eta jaiak prestatzeko. Eta dantza maisurik ez dagoenez taldeko nagusiek haurrei irakasten diete. “Haurrek zazpi eta zortzi urterekin ikasten dute dantzan, eta une honetan neska gehiago daude, baina mutilak ez direlako jaio. Belaunaldi oso bat dago neskekin bakarrik”.

Horrela, Garaiko plazak euskal kulturaren oinarrizko balioa erakusten du berriro ere: herri borondatea eta komunitate baten konpromiso bizia.