Minbizia da Euskadin heriotza gehien eragiten dituen gaixotasuna, eta hazten ari da etengabe. Urtero, diagnostikoek % 2 inguru egiten dute gora, eta joera hori iraunkorra da, eta gizarteak osasun-, gizarte- eta giza erronkari aurre egin behar diola islatzen du.
Otsailaren 4an ospatzen den Minbiziaren Aurkako Nazioarteko Egunarekin bat eginez, Minbiziaren Aurkako Elkarteak ikerketan eta prebentzioan ez ezik, gaixotasunarekin bizi diren pertsonentzako arreta humanizatuago baterantz aurrera egiteko beharrean ere jartzen du arreta.
Minbiziaren Behatokiaren 2024ko azken datuen arabera, Euskadin 14.537 minbizi kasu berri diagnostikatu ziren. Zifrak argiak dira: bi gizonetik batek eta hiru emakumetik batek minbizia garatuko du bere bizitzan zehar.
Zenbaki horien atzean, egun batetik bestera, beren bizitza nola gelditzen den ikusten duten pertsonak daude. “Minbizi diagnostiko bat iristen denean, beldurra, ziurgabetasuna, amorrua eta mina agertzen dira”, azaldu du Miren Bilbao Minbiziaren Aurkako Arabako Elkarteko presidenteak.
Gainera, prozesu luze eta konplexuak dituen gaixotasuna da, eta sendatzea funtsezkoa da, baina ez da nahikoa. Laguntza, zaintza eta arreta emozionala ezinbestekoak dira, elkarteko presidenteak azaldu duenez.
MOTAK
Eragin handiena duten minbizi moten artean kolon-ondestekoa, prostatakoa, bularrekoa eta biriketakoa daude.
Azken honek, bereziki, gorakada nabarmena izan du azken urteetan. Minbiziaren Aurkako Elkarteak minbizi-mota guztien ikerketa bultzatzeko lan egiten du, eta arreta berezia jartzen du biziraupen-tasa baxuenak dituztenetan.
Arlo horretan, Elkarteak estatu mailan esleitu du biziraupen txikiko minbizien ikerketara bideratutako diru-laguntzarik handiena: 18 milioi euro, gibeleko eta biriketako minbizia ardatz duten bi proiektu handitan banatuta; 350 ikertzailek baino gehiagok hartzen dute parte proiektu horietan. Helburua argia da: minbizian %70eko biziraupena lortzea, gaur egun %57koa den arren, eta gaixoen bizi kalitatea nabarmen hobetzea.
Zientziarekiko konpromisoa emandako laguntzen kopuruan ere islatzen da. 2025ean, Elkarteak ikerkuntzarako 282 laguntza berri esleitu ditu, guztira 40 milioi euroren truke. Euskadin, urte horretan bertan, 37 ikerketa-proiektu garatzen ari dira, minbizi mota ugari biltzen dituztenak: glioblastoma, azaleko edo gibeleko minbizia, haurren neuroblastoma, prostatako minbizi metastasikoa, behazun-minbizia edo bularreko minbizia.
Ikerketa-taldeek terapia zelular berritzaileak, biziraupen txikiko minbizien diagnostiko goiztiarra eta azken belaunaldiko ikuspegi zientifikoak lantzen dituzte, hala nola doitasunezko medikuntza edo minbizi-mota jakin batzuetarako immunoterapia berriak. “Aparteko kalitatea duten taldeak ditugu, eta zientzia ezinbestekoa da minbizia duten pertsona guztien bizitza hobetzeko”, azpimarratu du Bilbaok.
PREBENTZIOA
Minbiziaren intzidentziaren igoera hainbat faktorek azaltzen dute. Horietako bat bizi-itxaropenaren hazkundea da: gero eta urte gehiago bizi gara, eta, horrekin batera, gero eta kasu gehiago daude adineko pertsonetan.
Hala ere, 50 urtetik beherakoen diagnostikoen hazkundeak ere kezkatzen du, bizi ohiturekin lotura estua duen fenomenoa baita.
Sedentarismoa, elikadura ez oso osasungarria koipe gehiegirekin, tabakoaren eta alkoholaren kontsumoa arrisku-faktore argi eta garbi identifikatuak dira. Elkartetik azpimarratu dute prebentzioa funtsezkoa dela eta osasuna bizitzako erabakirik garrantzitsuenetako bat dela. Izan ere, minbizien % 50 bizi-ohitura osasungarrien bidez prebenitu daitezke: tabakoa eta alkohola kenduz, elikadura orekatua mantenduz, egunean gutxienez 20 minutuko ariketa fisikoa eginez, eguzkitik behar bezala babestuz eta bularra, kolona eta zerbixa bahetzeko programetan parte hartuz Osakidetzak hala adierazten duenean.
Helena García, doktoratu aurreko ikertzailea Minbiziaren Aurkako Arabako Elkartearen laguntzarekin.
Prebentzioarekin batera, Elkarteak lan handia egiten du ekitatearen arloan. Bizilekuak berebiziko eragina du minbiziaren prebentzioan, detekzioan eta tratamenduan. “Posta-kodeak kode genetikoak baino gehiago eragiten du”, ohartarazi du Bilbaok, eta baheketa-programen eskuragarritasunean, tabakoaren kearen aurkako babesean eta arreta psikologikoan lurraldeen artean dauden desberdintasunak aipatu ditu.
Testuinguru horretan, datuen gardentasuna funtsezkoa dela dio. Elkarteak estatu mailako baheketa-programei buruzko datu eskuragarriak eta alderagarriak izateko beharra defendatzen du; izan ere, informazio faltak eragotzi egiten du baliabideak behar bezala planifikatzea, osasun-emaitzak hobetzea eta okerrak zuzentzea, dio.
Hori dela eta, beste 23 erakunderekin batera, Más Datos Cáncer ekimena sustatu da, gaur egun Espainian minbiziari buruzko datu-bolumen handiena biltzen duena, minbizia duten pertsonen ezagutza handitzeko, biziraupena areagotzeko eta bizi-kalitatea hobetzeko.
LAGUNTZA
Minbiziaren Aurkako Elkarteak Araban egiten duen lana osasun esparrutik askoz harago doa. Minbizia duten pertsonei eta haien familiei prozesu osoan laguntzea eta babesa ematea du helburu, gaixotasunak haien bizitzetan duen eragina murriztuz.” Minbiziak ez dio osasunari bakarrik eragiten, karga emozional, sozial, ekonomiko eta laboral handia ere badakar”.
Diagnostikatutako pertsonen %38 lan egiteko adinean daude, eta zifra horrek gora egingo du etorkizunean.
Errealitate horren aurrean, Minbiziaren Aurkako Espainiako Elkarteak lan-ingurunerako jarduera-protokolo bat egin du, edozein tamainatako enpresei zuzendua, eta langile batek minbiziaren diagnostikoa jasotzen duen egoerak kudeatzeko orientabideak eta jardunbide egokiak dituena.
“ Minbizia diagnostikatua dutenek edo gertuko kasu bat dutenek 900 100 036 doako telefonora deitu dezakete edo Minbiziaren Aurkako Elkartearen gertuko egoitzara joan ”
Diagnostiko horrek eragindako pertsonarengan eta bere lan-ingurunean sortzen dituen ahuleziak murriztea da helburua. Protokolo hori Euskadin aurkeztuko da aurten.
Elkarteak eskaintzen dituen zerbitzuen artean daude arreta psikologikoa eta soziala, banakakoa zein taldekoa; Paziente eta Senideen Eskola; ariketa fisiko onkologikoko eta talde-fisioterapiako programak; eta herritar guztiei, minbizidun pertsonei eta haien familiei zuzendutako tailerren eskaintza zabala. Elikadura osasungarria, erlaxazioa, ibilbide osasungarriak, larruazalaren ongizatea eta zaintza edo tabako-mendekotasuna gainditzea dira jarduera horietako batzuk.
Minbiziaren aurkako Elkartearen aldeko diru-bilketa.
Horri gehitu behar zaio ileordeak eta material ortoprotesikoa doan mailegatzea, hala nola ohe artikulatuak, taka-takak edo gurpil-aulkiak, funtsezko baliabideak baitira pertsona askoren egunerokoa hobetzeko.
Lan hori guztia ezinezkoa izango litzateke boluntarioen lanik gabe. “Funtsezkoak dira, beren denbora eskaintzen dute trukean ezer espero gabe, eta beren energia guztia jartzen dute”, nabarmendu du Bilbaok.
Boluntario-lanak egiteko aukera asko daude, besteak beste, akonpainamendua eta lekukotasuna, prebentzioa, logistika, harrera, jarduerak eta ekitaldiak, baita boluntario zientifikoak ere.
PAZIENTEAREN AHOTSA
Elkartearen lanaren ardatz nagusietako bat pazientearen ahotsa txertatzea da. Helburua da pertsona erdigunean jartzea, prozesu guztietan parte hartzea sustatzea, baita ikerketan ere.
Arreta humanizatzeak esan nahi du ulertzea minbizia esperientzia luze eta konplexua dela, askotan ziurgabetasunak eta sufrimendu emozionalak markatua, eta laguntza anitzak eskatzen dituela.
“ Diagnostiko horrek eragindako pertsonarengan eta bere lan-ingurunean sortzen dituen ahuleziak murriztea da helburua. Protokolo hori Euskadin aurkeztuko da aurten ”
“Humanizatzeak eragin zuzena du pazientearen esperientzian, ongizatean, konfiantzan eta, azken finean, bizi-kalitatean”. Pertsona ardatz duen arreta-eredu batean lan egiten du Elkarteak. Eredu horrek, tratamendu medikoaz gain, lehentasuna ematen die entzuteari, laguntzeari eta zaintzeari.
ETORKIZUNARI BEGIRA
Zifrak gogorrak izan arren, etorkizunerako mezua itxaropentsua da. “Minbiziaren eragina zientziarekin eta ikerketarekin alda daiteke, guztion arteko aliantzarekin eta bizi-ohitura osasungarriak dituen gizarte gisa erantzukizuna hartuz”, dio Miren Bilbaok.
Minbiziaren Aurkako Martxa.
Diagnostikoa jaso berri dutenentzat, mezua argia eta zuzena da: ez daude bakarrik. “Ulermenetik eta gizatasunetik lagunduko diegu bide horretan. Komunitatearen parte gara eta laguntzeko gaude”, ondorioztatu du.
Minbizia diagnostikatua dutenek edo gertuko kasu bat dutenek 900 100 036 doako telefonora deitu dezakete edo Minbiziaren Aurkako Elkartearen gertuko egoitzara joan.