Euskadin, Ekonomia Itunaren gaineko ezagutza neurritsua da, baina orokortua, eta herrialdearen ongizatearekin eta garapenarekin lotzen da

Actualizado hace 4 minutos

Euskal Autonomia Erkidegoko biztanleen % 60k dute Ekonomia Itunaren berri, baina, ehuneko horretatik, % 40k soilik adierazi dute ondo ezagutzen dutela. Hala ere, gehiengo handi batek ongizatearekin eta garapenarekin lotzen du: % 90ek autogestioarekin eta autogobernuarekin lotzen du, % 87k garapenarekin eta egonkortasun ekonomikoarekin, eta % 85ek Euskadiko ongizatearekin eta bizi-kalitatearekin.

Horiek dira Prospekzio Soziologikoen Kabineteak Euskadiko Ekonomia Itunaren gizarte-pertzepzioari buruz egindako azterketaren datu adierazgarrienetako batzuk. Azterketaren emaitzak gaur aurkeztu dira Bilbon, Noël d’Anjou Ogasun eta Finantzetako sailburua, Iñaki Alonso Ogasuneko sailburuordea eta Jon Goikoetxea Ikerketa-zuzendaria buru izan dituen ekitaldian.

Ekonomia Ituna Euskadiren autogobernuaren ardatz nagusia da, eta Euskadiri kudeaketa fiskal eta finantzarioko eredu propioa finkatzea —bere premietara eta lehentasunetara egokitua— ahalbidetu dion funtsezko tresnatzat jotzen da. Noël d’Anjou sailburuaren arabera, “Ekonomia Ituna ez da pribilegio bat, Euskal Autonomia Erkidegoko herritarren ongizatea eta herrialdearen garapen ekonomikoa bermatzeko funtsezkoa dela erakutsi duen tresna baizik. Jendeak ekarpen hori aitortzen dio eta modu positiboan baloratzen du”.

Sailburuak aditzera eman du, halaber, azterketaren emaitzek baieztatzen dutela “Ekonomia Ituna autogobernuaren elementu nagusi gisa aitortu eta estimatzen dela, Euskadiren beharrei hobeto erantzuteko aukera ematen digun funtsezko pieza”.

Azterketak argi eta garbi jasotzen ditu Ekonomia Itunak Euskal Autonomia Erkidegoko gizartean betetzen duen zeregina ulertzen laguntzen duten hamar giltzarri. Lehenik eta behin, agerian geratzen da Ekonomia Itunaren gaineko ezagutza neurritsua baina orokortua: herritarren % 60k Ekonomia Itunaren berri dute, eta ezagutzen dutenen % 40k ondo informatuta daudela uste dute. Gainera, % 68k zuzen identifikatzen dute Foru Aldundiek biltzen dituztela Pertsona Fisikoen Errentaren gaineko Zerga eta Sozietateen gaineko Zerga, besteak beste.

Alonsok adierazi duenez, azterlanaren emaitzek diagnostiko osoagoa egiteko aukera ematen dute, eta, bertan, hainbat analisi-plano elkartzen dira: herritarren pertzepzioa, Kontzertuak hezkuntza-sisteman duen tratamendua, esparru akademikoan duen presentzia, azken urteetan hartutako akordio instituzionalen garrantzia – 2025eko Itunaren eguneratzeak barne – eta alde anitzeko akordioen bidez bere nazioartekotzean aurrera egitea. Horrek guztiak berretsi egiten du Kontzertua egonkortasuna, modernizazioa eta integrazio juridiko osoa Espainiako zein Europako ordenamenduan.

Azterlanak argi eta garbi erakusten ditu Kontzertu Ekonomikoak euskal gizartean duen zeregina ulertzen laguntzen duten hamar gako. Lehenik eta behin, ezagutza moderatua baina orokorra ikusten da: herritarren % 60k Kontzertuaren berri izan du, eta ezagutzen dutenen % 40k ondo informatuta daudela uste du. Gainera, % 68k zuzen identifikatzen ditu Foru Aldundiak PFEZ edo Sozietateen gaineko Zerga bezalako zergak biltzeaz arduratzen diren erakundeak.

Balorazioaren arloan, Ekonomia Ituna ezagutzen dutenek 10etik 7,3ko batez besteko nota eman diote, eta horrek Itunaren gaineko oso pertzepzio positiboa berresten du. Osagarri gisa, sistemarekiko identifikazio-mailak 6,8 puntu jaso ditu. Herritarrek ere onura sozial argia aitortzen diote: % 85ek uste dute onuragarria edo oso onuragarria dela Euskadirentzat. Era berean, % 92k diote garrantzitsua dela Euskadiren autonomiarentzat, eta % 91k uste dute Euskadiren autogobernuaren oinarrietako bat dela.

Funtsezko beste alderdi bat ongizatearekin eta garapenarekin duen lotura da. Inkesta erantzun dutenek ezaugarri positiboekin lotzen dute Ekonomia Ituna: autogestioarekin eta autogobernuarekin (% 90), garapen ekonomikoarekin eta egonkortasunarekin (% 87) eta ongizatearekin eta bizi-kalitatearen (% 85). Aitzitik, gehienek (% 59) ez dute Espainiako Estatuarekiko mendekotasunaren ideiarekin lotzen.

Era berean, txostenak adierazten du herritarren % 87rentzat Ekonomia Itunak Euskal Autonomia Erkidegoko autogobernua errazten duela, batez ere politika publikoen gaineko erabaki- eta kontrol-ahalmen handiagoa ematen baitu. Eragin pertsonalari dagokionez, herritarren iritziz onuragarria da, batik bat, osasunaren arloan (% 16), gizarte-zerbitzuen eta ongizatearen arloan (% 12) eta fiskalitatearen eta zergen arloan (% 11).

Etorkizunari erreparatuta, sistema blindatzearen aldeko babesa nagusi dela islatzen du azterketak: inkestatutako pertsonen % 84k uste dute “Ekonomia Ituna blindatu eta zabaldu” behar dela. Aldi berean, % 63k uste dute Estatuari ordaintzen zaion kupoa bidezkoa eta behar bestekoa dela. Epe luzera begira, % 57k autogobernu-maila handiagoa nahiko lukete, eta ehuneko berak autonomia finantzario eta fiskal handiagoa lortu nahi du.

Noël d’Anjou sailburuaren hitzetan, “herritarrek Ekonomia Itunak gaur egun duen balioa aitortzeaz gain, etorkizunerako duen balioa ere proiektatzen dute, batik bat aukerak, ongizatea eta egonkortasuna bermatzen jarraitzeko indartu beharreko tresna gisa”. Sailburuak aditzera eman duenez, “sistema blindatzeari emandako babes zabalak argi islatzen du Ekonomia Itunak Euskadirentzat eta gure eredu instituzionalarentzat suposatzen duenaren gaineko ulermen heldua”.

Hurrengo urratsak

Diagnostiko hori egin ondoren, sailburuordeak iragarri du Eusko Jaurlaritza lanean ari dela Ekonomia Ituna hedatzeko, gizarteratzeko eta nazioartekotzeko estrategian. Ibilbide-orri hori diagnostiko osoa amaitu ondoren zabalduko da.

Estrategia hori hiru eremutan egituratuko da: dibulgazio soziala, pedagogia instituzionala eta nazioarteko proiekzioa, eta mugarri nagusien artean izango du 2028an Kontzertu Ekonomikoaren 150. urteurrena ospatzea, aukera paregabea haren aintzatespena indartzeko, haren funtzionamendua azaltzeko eta herrialdearen garapenari egindako ekarpenari balioa emateko.

Alonsok azpimarratu duenez, «Kontzertua guztion ondarea da: euskal erakundeena, ehun ekonomiko eta sozialarena eta herritarrena». Azpimarratu du eskubide eta erantzukizun partekatua dela eskubide hori zaintzea, defendatzea, azaltzea, garatzea eta zabaltzea, une bakoitzeko erronketara egokituz.

Erantzukizun instituzionaletik, ziurtatu du Eusko Jaurlaritzak neurriak bultzatuko dituela Euskadin, Estatuan eta nazioartean duen erresilientzia eta posizioa bermatzeko, betiere foru-aldundien, euskal sektore publikoaren, korporazio ordezkarien eta gizarte zibil antolatuaren eskutik.

Fitxa teknikoa: azterketa joan den urteko maiatzaren 12tik 17ra bitartean egin zen, Euskadin bizi diren 18 urte edo gehiagoko pertsonen artean. Telefonoz egindako 1.230 inkestetan oinarritzen da eta ± % 2,85eko laginketa-errorea du.